Home    Arqueología del Ajedrez    Personajes y Autores    Marco Gerolamo Vida

     
 
 




Wikipedia
The free Encyclopedia

Marco Gerolamo Vida
Wikipedia the free encyclopedia


Marco Gerolamo Vida
Cremona 1480/1485 - Alba 27.11.1566




"Scacchia Ludus": pequeño poema en hexámetros latinos, de inspiración virgiliana, en el que se encuentra representada una partida entre Apolo y Mercurio, en presencia de los otros dioses del Olimpo en ocasión del matrimonio entre Océano y Tierra. Mercurio, como vendedor, recibió el premio el caduceo. Enamorado de la ninfa Scaccheide, le donó el tablero de ajedrez y le enseñó el juego que desde entonces, en italiano, ha sido llamado "scacchi", en su honor. Esta obra tuvo gran difusión y, durante los siglos posteriores fue traducida en muchos idiomas. La obra, escrita en 1513, fue publicada en forma anónima en 1525, y dos años mas tarde, se publico la edición autorizada.



Marci Hieronymi Vidae Cremonensis,

SCACCHIA, LUDUS (1559)
                    Ludimus effigiem belli, simulataque veris
                    Praelia, buxo acies fictas, et ludicra regna,
                    Ut gemini inter se reges albusque, nigerque
                    Pro laude oppositi certent bicoloribus armis.
                    Dicite, Seriades Nymphae, certamina tanta
                    Carminibus prorsus vatum illibata priorum.
                    Nulla via est: tamen ire juvat, quo me rapit ardor,
                    Inviaque audaci propero tentare juventa.
                    Vos per inaccessas rupes, et inhospita euntem
                    Saxa, Deae, regite, ac secretum ostendite callem.
                    Vos hujus ludi in primis meminisse necesse est.
                    Vos primae studia haec Italis monstrastis in oris
                    Scacchidis egregiae monimentum insigne sororis.
                    Juppiter Aethiopum sedes, et Memnonis arva
                    Iverat, Oceani mensas dignatus amici,
                    Qui sibi tum optatis junxit Tellurem Hymenaeis.
                    Affuit una omnis Superum chorus: omnia festo
                    Aequoris immensi resonabant littora plausu.
                    Ut dapibus compressa fames, mensaeque remotae,
                    Quo Superum mentes ludo mulceret inani,
                    Oceanus tabulam afferri jubet interpictam.
                    Sexaginta insunt et quattuor ordine sedes,
                    Octono. Parte ex omni via limite quadrat
                    Ordinibus paribus, necnon forma omnibus una
                    Sedibus, aequale et spatium, sed non color unus.
                    Alternant semper variae, subeuntque vicissim
                    Albentes nigris, testudo picta superne
                    Qualia devexo gestat discrimina tergo.
                    Tum Superis tacite secum mirantibus inquit:
                    Marti aptam sedem, ludicraque castra videtis.
                    Hoc campo adversa acies spectare licebit
                    Oppositis signis belli simulacra ciere,
                    Quae quondam sub aquis gaudent spectacla tueri
                    Nereides, vastique omnis gens accola ponti,
                    Si quando placidum mare, et humida regna quierunt.
                    En vero simulata adsunt qui praelia ludant.
                    Sic ait, et versa in tabulam deprompsit ab urna
                    Arte laboratam buxum, simulataque nostris
                    Corpora, torno acies fictas albasque, nigrasque,
                    Agmina bina pari numeroque, et viribus aequis,
                    Bis nivea cum veste octo, totidemque nigranti.
                    Ut variae facies, pariter sunt et sua cuique
                    Nomina. Diversum munus, non aequa potestas:
                    Illic, et reges paribus capita alta coronis,
                    Et regum pariter nuptas in bella paratas
                    Cernere erat. Sunt qui pedibus certamina inire
                    Sueti, sunt et equis qui malint, quique sagittis,
                    Nec deest quae ferat armatas in praelia turres.
                    Bellua. Utrinque Indos credas spectare Elephantes.
                    Jamque aciem in versum statuunt, structaeque cohortes
                    Procedunt campo, castrisque locantur utrisque.
                    Linea principio sublimes ultima reges
                    Parte utraque capit quartis in sedibus ambos
                    Tractu eodem adversos inter se. Sex tamen aequis
                    In medio sedes spatiis hinc inde relictae.
                    Sede albus sese nigra tenet, ater in alba.
                    Proxima reginas capit orbita. Regibus ambae
                    Haerent quaeque suo, dextrum latus altera, laevum
                    Altera lege datis tangunt stationibus, atrumque
                    Atra tenet campum, spatio stat candida in albo,
                    Et proprium servant prima statione colorem.
                    Inde sagittiferi juvenes de gente nigranti
                    Stant gemini, totidem pariter candore nivali,
                    Nomen Areiphilos Graii fecere vocantes,
                    Quod Marti ante alios cari fera bella lacessant.
                    Continuo hoc inter rex, necnon regia conjux
                    Clauduntur medii: duo dehinc utrinque corusci
                    Auratis equitis sagulis, cristisque decori
                    Cornipedes in aperta parant certamina Martis.
                    Tum geminae velut extremis in cornibus arces
                    Hinc atque hinc altis stant propugnacula muris,
                    Quas dorso immanes gestant in bella Elephanti.
                    Postremo subeunt octo hinc, atque inde secundis
                    Ordinibus pedites, castrisque armantur utrisque
                    Armigeri partim regis, partimque ministrae
                    Virginis armisonae, quae prima pericula belli,
                    Congressusque ineant primos, pugnamque lacessant.
                    Non aliter campis legio se buxea utrinque
                    Composuit duplici digestis ordine turmis,
                    Adversisque ambae fulsere coloribus alae,
                    Quam Gallorum acies alpino frigore lactea
                    Corpora si tendant albis in praelia signis
                    Aurorae populos contra, et Phaethonte perustos
                    Insano Aethiopas, et nigri Memnonis alas.
                    Tum pater Oceanus rursus sic ore locutus:
                    Coelicolae jam quaenam acies, quae castra videtis,
                    Discite nunc (neque enim sunt haec sine legibus arma)
                    Certandi leges, nequeant quas tendere contra.
                    Principio alterni reges in praelia mittunt
                    Quem pugnae numero ex omni elegere suorum.
                    Si niger arma ferens primus processit in aequor,
                    Continuo adversum semper se candidus offert,
                    Nec plures licet ire simul facto agmine in hostem.
                    Propositum cunctis unum, studium omnibus unum
                    Obsessos reges inimicae claudere gentis,
                    Ne quo impune queant fugere, atque instantia fata
                    Evitare, etenim capiunt ita praelia finem.
                    Haud tamen interea cuneis obstantibus ultro
                    Parcunt, sed citius quo regem sternere letho
                    Desertum evaleant, caedunt ferro obvia passim
                    Agmina. Rarescunt hic illic funere semper
                    Utraque castra novo, magis ac magis area belli
                    Picturata patet, sternuntque, caduntque vicissim.
                    Sed caedentem opus est sublati protinus hostis
                    Successisse loco, et conatus vindicis alae
                    Sustinuisse semel. Mox si vitaverit ictum,
                    Inde referre licet se in tutum praepete planta.
                    At pedites prohibent leges certaminis unos,
                    Cum semel exierint (facilis jactura) reverti.
                    Nec vero incessus cunctis bellantibus idem,
                    Pugnandive modus. Pedites in praelia euntes
                    Evaleant unam tantum transmittere sedem,
                    Inque hostem tendunt adversi, et limite recto.
                    Congressu tamen in primo fas longius ire,
                    Et duplicare gradus concessum. At cominus hostem
                    Cum feriunt, ictum obliquant, et vulnera furtim
                    Intentant semper lateri, cavaque ilia caedunt.
                    Sed gemini claudunt aciem qui hinc inde Elephanti,
                    Cum turres in bella gerunt, ac praelia miscent,
                    Recta fronte valent dextra, laevaque retroque
                    Ferre aditum contra, campumque impune per omnem
                    Proruere, ac totis passim dare funera castris.
                    Ne tamen obliquis occultent nixibus ictum,
                    Qui tantum mos concessus pugnantibus arcu
                    Dilectis Marti ante alios; nam semper uterque
                    Fertur in obliquum, spatiis nigrantibus alter,
                    Alter candenti semper se limite versat,
                    Directisque ineunt ambo fera bella sagittis:
                    Nec variare licet, quamvis fas ire per omnem
                    Hinc atque hinc campum, atque omnes percurrere sedes.
                    Insultat sonipes ferus, atque repugnat habenis.
                    Numquam continuo stipata per agmina ductu
                    Procurrit. Tantum sursum sese arduus effert
                    Semper, et in gyrum gressus magno impete lunat
                    Curvatos, duplicemque datur transmittere sedem.
                    Si nigrante prius campo expectaverit, album
                    Mox petere, et sedis semper mutare colorem
                    Lex jubet, ac certo semper se sistere saltu.
                    At regina furens animis pars optima belli
                    In frontem, in terga, ac dextram, laevamque movetur,
                    Itque iter obliquum, sed semper tramite recto
                    Procedit, neque enim curvato insurgere saltu
                    Cornipedum de more licet. Non terminus olli,
                    Nec cursus meta ulla datur. Quocunque libido
                    Impulerit, licet ire, modo ne ex agmine quisquam
                    Hostilive, suove aditus occludat eunti.
                    Nulli etenim super educto fas agmina saltu
                    Transiliisse. Equiti tantum haec concessa potestas.
                    Cautius arma movent gentis regnator uterque,
                    In quibus est omnis spes, ac fiducia belli.
                    Omnibus incolumi rege stat cernere ferro:
                    Sublato pugna excedunt, et castra relinquunt.
                    Ille adeo in bello captus secum omnia vertit.
                    Ergo haerens cunctatur, eum venerantur, et omnes
                    Agmine circumstant denso, mediumque tuentur.
                    Utque armis saepe eripiant, sua corpore bello
                    Objiciunt, mortemque optant pro rege pacisci.
                    Non illi studium feriendi, aut arma ciendi:
                    Se tegere est satis, atque instantia fata cavere.
                    Haud tamen obtulerit se quisquam impune propinquum
                    Obvius, ex omni nam summum parte nocendi
                    Jus habet. Ille quidem haud procurrere longius ausit:
                    Sed postquam auspiciis primis progressus ab aula
                    Mutavit sedes proprias, non amplius uno
                    Ulterius fas ire gradu, seu vulneret hostem,
                    Seu vim tela ferant nullam, atque innoxius erret.
                    Hic mos certandi, haec belli antiquissima jura.
                    Nunc aciem inter se certantes cernite utramque.
                    Sic ait: at quoniam, quoties fera bella fatigant
                    Mortales, Superi studiis diversa foventes
                    Ipsi etiam inter sese odiis bellantur iniquis,
                    Maximaque interdum toto ardent praelia caelo,
                    Juppiter omnipotens folio rex fatus ab alto,
                    Omnes abstinuisse jubet mortalibus armis:
                    Atque minis, ne quem foveant, perterret acerbis.
                    Tum Phoebum vocat intonsum, Atlantisque nepotem
                    Egregium, furto peperit quem candida Maia,
                    Insignes ambos facie, et florentibus annis.
                    Nondum Mercurius levibus talaria plantis
                    Addiderat: nondum Titania lumina agebat
                    Per liquidum curru gemmato Phoebus olympum,
                    Tantum humeros pharetra insignis, et crinibus aureis.
                    Hos pater adversis solos decernere jussit
                    Inter se studiis, et ludicra bella fovere,
                    Ac partes tutari ambas, quas vellet uterque.
                    Necnon proposuit victori praemia digna.
                    Dii magni sedere. Deum stat turba minorum
                    Circumfusa: cavent sed lege, et foedere pacto,
                    Ne quisquam voce, aut nutu ludentibus ausit
                    Praevisos monstrare ictus. Quem denique primum
                    Sors inferre aciem vocet, atque invadere Martem,
                    Quaesitum; primumque locum certaminis albo
                    Ductori tulit, ut quem vellet primus in hostem
                    Mitteret: id sane magni referre putabant.
                    Tum tacitus secum versat quem ducere contra
                    Conveniat, peditemque jubet procedere campum
                    In medium, qui reginam dirimebat ab hoste.
                    Ille gradus duplices superat: cui tum arbiter ater
                    Ipse etiam adversum recto de gente nigranti
                    Tramite agit peditem, atque jubet subsistere contra
                    Advenientem hostem, paribusque occurrere in armis.
                    Stant ergo adversis inter se frontibus ambo
                    In mediis campi spatiis, ac mutua tentant
                    Vulnera nequicquam; neque enim vis ulla nocendi est
                    Armigeris, tractu dum miscent praelia eodem.
                    Subsidio socii dextra, laevaque frequentes
                    Hinc atque hinc subeunt, late et loca milite complent.
                    Alternantque vices. Necdum tamen horrida miscent
                    Praelia, sed placidus mediis Mars ludit in armis,
                    Excursusque breves tentant, tutique tenent se.
                    Jamque pedes nigri rectoris, qui prior hostem
                    Contra iit, obliquum laeva clam strinxerat ensem,
                    Atque album e mediis peditem citus abstulit armis,
                    Illiusque locum arripuit praestantibus ausis
                    Ah miser ! instantem lateri non viderat hostem.
                    Ipse etiam cadit, et pugnas in morte relinquit.
                    Tum cautus fuscae regnator gentis ab aula
                    Subduxit sese media, penitusque repostis
                    Castrorum latebris extrema in fauce recondit,
                    Et peditum cuneis stipantibus abditus haesit.
                    Nec mora, surgit eques bellator laevus utrinque,
                    Et mediis hinc inde insultant coetibus ambo,
                    Alternique ruunt, et spargunt fata per hostes.
                    Sternuntur pedites passim miseranda juventus,
                    Quod nequeant revocare gradum: sonat ungula campo
                    In medio, et totis miscentur funera castris.
                    Dum vero peditum intentus Latonius heros
                    Caedibus instat atrox, equitemque per agmina versat
                    Vastatorem alae piceae, longe Arcada major
                    Ardor agit tacitis jamdudum invadere furtis
                    Magnum aliquid, peditumque ultro saepe obvia transit
                    Agmina, cornipedem ducens in praelia laevum,
                    Qui regi insidias tendens huc vertitur, atque huc,
                    Per mediosque hostes impune infrenis oberrat.
                    Constitit, optataque diu statione potitus
                    Lethum intentabat pariter regique, Elephantique,
                    Alae qui dextro cornu turritus in auras
                    Attollens caput ingenti se mole tenebat.
                    Delius ingemuit clauso succurrere regi
                    Admonitus. Namque indefensum in morte Elephantem
                    Linquere se videt, atque ambos non posse periclo
                    Eripere, et fatis urgeri cernit iniquis.
                    Cura prior sed enim est trepidum defendere regem,
                    Quem rapit in dextrum latus. At niger emicat ense
                    Stricto eques, et magnis Elephantem intercipit ausis,
                    Damnum ingens; neque enim est saevae post virginis arma
                    Bellantum numero ex omni magis utilis alter.
                    Non tamen impune evades, ait acer Apollo;
                    Et peditum cuneis, densaque indagine cingit.
                    Ille igitur trepidare metu, certique pericli
                    Frustra velle fugam, nam hinc fata minatur Amazon,
                    Inde obstat conserta phalanx. Tandem alius acto
                    Virginis ense cadit, pulchrae solatia mortis.
                    Aestuat alba cohors latere heu minus utilis uno,
                    Et magis atque magis furit acri accensa dolore.
                    Sicut ubi dextrum taurus certamine cornu
                    Amisit, dum se adverso fert pectore in hostem,
                    Saevior in pugnam ruit armos sanguine, et alte
                    Colla animosa lavans: gemitu omnis sylva remugit,
                    Talis erat facies, caesi post fata Elephantis,
                    Candentis turmae. Hinc furiis majoribus ardet
                    Phoebus, et ultrices hortatur in arma cohortes
                    In ferrum et caedes pronus, cupidusque nocendi,
                    Incautusque ambas perdit sine lege phalangas.
                    Dumque hostes pariter cernat procumbere victos,
                    Ipse suos morti indefensos objicit ultro.
                    Mercurius melior furto cunctatur, et haerens
                    Usque alium ex alio spectando praevidet ictum.
                    Saepe ille ex longo meditatus fata superbae
                    Reginae peditem perdendum cominus offert,
                    Dissimulatque dolos; mox poenitet, et trahit alto
                    Improbus, errorem fingens, suspiria corde.
                    Jamque sagittiferi e dextro spicula cornu
                    Virginis in latus albentis tendebat. Id hostis
                    Haud primum sensit, peditemque trahebat in atram
                    Laeva aciem rerum ignarus. Verum improba cladem
                    Et tantas Erycina Venus miserata ruinas,
                    Incauto juveni furtim tacito innuit ore,
                    Atque oculis (Phoebo nam forte adversa sedebat)
                    Nulla mora, ad nutus divae tremefactus Apollo
                    Constitit, atque oculis late agmina circumspexit,
                    Et subito insidias sensit, peditemque retraxit,
                    Quem contra impulerat dextra impiger. atque periclo
                    Reginam eripuit. Tum Maia Atlantide cretus
                    Littoreum caveae concessum vocibus implet,
                    Reginam captam ingeminans: fremit undique turba
                    Coelicolum studiis variis, seseque tuetur
                    Phoebus, et his alto fatur de littore verbis:
                    Quae porro invidia est dextram ludicra petenti
                    Praemia corrigere incautam, in meliusque referre,
                    Cum nec pacta vetent ? Quod si Maia sate posthac
                    Id sedet omnino prohiberi: lege caveto,
                    Quique prior fuerit digitis impulsus in hostem,
                    Sive albus, piceusve fuat, discrimine nullo
                    Ille eat, et dubii subeat discrimina Martis.
                    Dixit, et haec toto placuit sententia circo
                    Coelicolis. Venerem obtutu clam versus acerbo
                    Juppiter increpuit. Nec sensit filius Arcas.
                    Sed puer ingemuit labefactus corda dolore
                    Ingenti. Vix se tenuit quin ludicra castra,
                    Injectisque acies manibus confunderet ambas.
                    Tum secum statuit furtis certare, dolisque
                    Omnibus, ac totis fraudes innectere castris.
                    Jam tum igitur juvenem pharetratum in praelia ducens
                    Cornipedis simulare gradus jubet. Ocius ille
                    Emicat, atque albae reginae fata minatur.
                    Non Phoebum latuere doli. Subrisit, et ore
                    Versus ad astantes: Quamvis accommoda furtis
                    Mercurio sit dextra, inquit, fraudique, dolisque,
                    Callide Atlantiada, invigiles, haud me tamen ultra
                    Fallere erit: jamque improbe iniquam corrige dextram.
                    Spectantum cunei ingenti risere theatro,
                    Atque Arcas, veluti deceptus imagine falsa,
                    Summisit buxum concesso in praelia gressu
                    Arcum intendentem. Vigilat jam cautus Apollo
                    Fraudesque, insidiasque timens, occultaque furta.
                    Ille etenim persaepe, manu dum ducit in hostes
                    Alternam buxum, jus contra, et foedera pacta,
                    Implicitans celeres digitos, duo corpora bello
                    Objiciat simul, observet nisi providus hostis.
                    Jamque equitem contra nigrantem candidus arcum
                    Intendens sese opposuit pharetratus, et arcet
                    Reginae jugulo intentum. Tum dexter oberrat
                    Huc atque huc Elephas, niveisque exultat in armis.
                    Haeserat in medio, dominae, regique minatus
                    Albus eques ratus impune, et jam forte superbus
                    Nequicquam spoliorum animum pascebat amore.
                    Non tulit hanc speciem juvenis pharetrarus, et arcu
                    Contendit calamum, seseque immitit in hostem,
                    Fata licet pedes intentet, moriturus in armis
                    Insigni pro laude. Alvo mediae haesit arundo
                    Stridula, et ima chalybs descendit in ilia adactus.
                    Volvitur ille excussus humique, et calcibus auras
                    Verberat: in ventos vita indignata recessit.
                    Inde sagittiferurm sternit pedes: hunc pedes alter
                    Hostili de plebe necat: pugna aspera surgit.
                    Turribus occurrunt ingenti mole Elephanti,
                    Saeva pharetrigeri contendunt spicula nervis,
                    Quadrupedumque gemit bicolor sub verbere campus.
                    Incaluere animi parte ex utraque, et in armis
                    Concurrunt densi. Simul omnis copia gentis
                    Albaeque, piceaeque, duces, ambaeque phalanges,
                    Confusaeque acies magno certamine totis
                    Densantur campis. Virtus, fortunaque in unum
                    Conveniunt. Hi nunc victores agmina versa
                    Aequore agunt toto, versis referuntur habenis
                    Nunc iidem, variantque vices, et fluctuat omnis
                    Area bellorum: vasti velut aequoris undae
                    Si quando inter se recluso carcere saeva
                    Bella cient animosi Euri, vertuntque profundum
                    Ionio in magno, aut undisono Atlanteo,
                    Alternos volvunt procurva ad littora fluctus.
                    Ar medias acies inter crudescit Amazon
                    Candida, plena animis, multisque in millibus ardet.
                    Namque sagittiferum incursans, rediensque Elephantem
                    Nigrantes sternit. Dextra, laevaque per alas
                    Fulminat, atque manu spargens hastilia saevit.
                    Bellanti dant tela locum, retroque residunt
                    Hinc atque hinc inimicae acies: per tela, per hostes
                    Illa ruit pulchram in mortem, simul ultima tentat
                    Castra fugae fidens, animosque in bella viriles
                    Saeva gerit: penetrat cuneos, aperitque viam vi.
                    Tandem fusca cohors, nigrantisque arbiter alae
                    Ipse etiam arma suae trepidus, viresque, animosque
                    Virginis implorat. Nulla est mora, fervida Amazon
                    Emicat, atque ardens, paribus se sistit in armis.
                    Quem primum hasta, aut quem postremum bellica virgo
                    Demetis, aut quot humi candentia corpora linquis ?
                    Semianimes volvuntur equi niveique, nigrique,
                    Et peditum cunei, dilectaque pectora Marti
                    Aligera juvenes ineuntes bella sagitta.
                    Quis cladem fando illius, quis funera pugnae,
                    Prostratrosque duces speret se aequare canendo?
                    Sternitur omne solum buxo, atque miserrima caedes
                    Exoritur. Confusa inter sese agmina caedunt,
                    Implicitaeque ruunt albae, nigraeque phalanges.
                    Sternuntur pedites, et corpora quadrupedantum.
                    Nam versae inter se jactantes mutua tela
                    Foemineis ambae nituntur Amazones armis,
                    Usque adeo certae non cedere, donec in auras
                    Aut haec, aut illa effundat cum sanguine multo
                    Saevam animam, sola linquentes praelia morte.
                    Interea amborum populorum rector uterque
                    Captivos hostes, et victa cadavera bello
                    Carcere servabant castris vicina, caventes
                    Ne capti semel, aut obita jam morte jacentes
                    In vitam revocati iterum certamina inirent.
                    At lateri innixus Phoebeo Threicius Mars
                    Junctus amicitia puero Arcadi, si quid amico
                    Fata sinant prodesse, animum per cuncta volutat,
                    Observatque omnes casus: tum corpora bina
                    Capta, pharetratum juvenem, peditemque nigrantes
                    Coetibus e functis jam vita, atque aethere cassis
                    Surripit, et castris rursum clam immitit apertis.
                    Ergo iterum gemini captivi praelia inibant,
                    Miscebantque manus animosi, atque arma ferebant.
                    Haud secus (ut perhibent) cum Colchis nacta cadaver
                    Aut virgo Massilla recens, cantuque triformem
                    Saepe ciens Hecaten, ac magni numina Ditis,
                    Falsam animam insinuat membris, aurasque loquaces,
                    Continuo erigitur corpus, loquiturque, videtque,
                    Et vivos inter fruitur coelestibus auris.
                    Non tulit indignum facinus Junonia proles
                    Mulciber (ille dolum solus depraendit) et ore
                    Inclamat, Phoebumque monet. Thrax palluit heros
                    Depraensus. Phoebo exarsit dolor ossibus ingens.
                    Tum Marti pater omnipotens iratus iniqua
                    Praesidia abduci, atque indebita corpora bello
                    Protinus e castris jubet, atque retexere falsos
                    Hinc atque inde ictus, et cuncta in pristina reddit.
                    Jamque duces furiis ambo majoribus instant,
                    Reginasque ambas conversa per agmina mittunt.
                    Caede madent illae, toto aequore fata serentes.
                    Considunt tandem observae, regesque tuentur,
                    Quaeque suum. Ecce autem bellatrix agminis albi
                    A tergo ferro invasit, stravitque nigrantem
                    Ignaram. Verum ipsa etiam cadit icta sagitta
                    Ah misera, et spoliis haud longum exultat opimis.
                    Convertere oculos ambae hinc atque inde cohortes,
                    Atque acies lacrymis, et foemineo ululatu
                    Ambas incubuisse putes, dum funera ducunt.
                    Tum reges moestos ipsa ad praetoria densi
                    Agglomerant sese circum: timor omnibus idem
                    Incumbit: par tempestas, par hausit utrosque
                    Diluvium populos, et sunt sua funera cuique.
                    Haud prorsus tamen ambobus defecerat omne
                    Robur. Opes restant, et adhuc intacta juventus,
                    Tres pedites tibi, Phoebe, sagittifer alter, et ingens
                    Bellua turrito dorso. Totidemque tibi, Arcas,
                    Excepto Elephante, alta qui nuper in aula
                    Pace fruens cecidit positis inglorius armis,
                    Eminus aligera percussus arundine pectus.
                    Sed dexter tibi restat eques imperditus. Hausit
                    Caetera bellantum Mars impius agmina, bellique
                    Alea, florentes et desolaverat aulas.
                    At Cyllenaeo juveni spes occidit omnis.
                    Aestuat amissae gentis memor, et suspirat
                    Heroas magnos tot fato corpora functa.
                    Non tamen excedit pugna. Fracta agmina bello
                    Relliquias tenues immitis Apollinis astu
                    Cautior in pugnam mittit, post funera tanta
                    Si qua fata sinant gentis sarcire ruinas.
                    It nigrum campis agmen. Stat ubique morari,
                    Fortunamque omnem tentare, aditusque nocendi.
                    Exultat contra non aequo praelia motu
                    Cynthius invadens. Facies indigna cohortum,
                    Heu facies miseranda ducum ! Raro agmine aperta
                    Castra patent laete, viduatae et civibus aulae.
                    Moerebant vacuis thalamis regnator uterque
                    Jamdudum exosi sine conjuge taedia lecti.
                    Primus amor maneat quamvis immotus utrisque,
                    Sors tamen ad nova conjugia, atque novos hymenaeos
                    Flectit iniqua. Igitur primum rex agminis albi
                    Reginae comites olim, fidasque ministras
                    Regali invitat thalamo, quae funera moestae
                    Post fera bellatricis herae tela irrita bello
                    Jactabant acies inter, cuneosque nigrantes
                    Oppetere amissae dominae pro caede paratae.
                    Sed prius explorare ausus sedet, atque viriles
                    Cunctarum spectare animos, ut digna cubile
                    Intret. In hostiles sedes, atque ultima castra
                    Hortaturque, jubetque, supremam apprendere metam.
                    Nulli fas etenim regis sperare cubile
                    (Pacta vetant) nisi quae per tela invecta, per hostes
                    Transactis spatiis cunctis impune suprema
                    Attigerit prius adversi penetralia regis.
                    Arrexere animos famulae, pariterque per hostes
                    Limitibus properant rectis. Tamen ocyor anteit
                    Tertia, quam dextro ducebat semita cornu
                    Exultatque, agitatque, animo connubia regis.
                    Nam comites spe sublapsa cessere volentes.
                    Illa volat coeptis immanibus. Addidit alas
                    Gloria praepetibus plantis, et plurima merces.
                    Nulla obstat mora. Nec facinus prohibere tyranno
                    Cura nigro est, novaque ipse etiam connubia tentat,
                    Et vacuis thalamis alias inducere nuptas.
                    Ergo iter alternae accelerant, famulamque sinistram
                    Quarto limine agit, saltu sed tardior uno
                    Parrhasius juvenis. Jamque imperterrita virgo
                    Candida, facta potens voti, penetraverat omnes
                    Sedes, atque alacris meta consederat alta.
                    Tum rector jubet afferri sellamque, tiaramque
                    Extinctae ornatus, necnon fulgentia sceptra,
                    Dignaturque toro meritam, optatisque hymenaeis.
                    Gaudet cana cohors, insultatque eminus atrae.
                    Haud lacrymas cohibet Maia satus, aethera voce
                    Incessens, pictosque a pectore rupit amictus.
                    Nigranti famulae tantum gradus unus ad ipsam
                    Restabat metam ah miserae, sed limite recto
                    Turritus fera fata Elephas impune minatur
                    Insurgens, si supremam contingere sedem
                    Audeat, et toto castra obsidet ultima tractu,
                    Et pavidam observans extremis sedibus arcet.
                    Interea nova regali dignata virago
                    Connubio exultans, toto dat funera campo.
                    Illam tollit honos novus, et fortuna tumentem.
                    Fulminis in morem ruit, atque nigrantia saevit
                    Castra per, et sedes, ac sidera territat armis.
                    Horrescunt faciem invisam nigra agmina crudae
                    Virginis, atque imae exoptant telluris hiatus.
                    Diffugiunt trepidi vasto irrumpente fragore
                    Hoste, metuque omnes acti glomerantur in unum
                    Aulai in medio juxta latera ardua regis.
                    Haud secus alta boves sparsae per pascua quondam,
                    Ut sensere lupum venientem, protinus omnes
                    Conveniunt trepidae, et fortem facto agmine taurum
                    Ductorem armenti implorant, ipsique propinquant
                    Certatim inter se trudentes cornua rauco
                    Murmure: mugitu longe nemora alta resultant.
                    At regina furens trepidos toto agmine victrix
                    Impingens in terga, ipsique ante omnia regi
                    Fata parans, pugnas alta ad praetoria miscet.
                    Nunc ruit huc, nunc huc, tunc et, nisi laeva fuisset
                    Mens illi, poterat candentem invadere sedem
                    Limite in obliquum quarto, et concludere fauces.
                    Ultimus ille labor regi, gentique fuisset
                    Nigranti, et fatis Arcas lugeret iniquis.
                    Nempe erat hinc lethi facilis via in ilia regis,
                    Nec poterat quisquam se tantae opponere cladi.
                    Sensit Atlantiades tacitus, dubioque tremebant
                    Corda metu: accelerare hostem jubet improbus, ictum
                    Ne videat, verbisque rapit per inania mentem,
                    Castigatque moras: Adeon' juvat usque morari,
                    Nec pudor est ? quae tanta animis ignavia ? sic nos
                    Increpitas semper cunctantes impiger ipse ?
                    His actus, peditem imprudens dum captat Apollo
                    Praeteriit fortunam: alacer vocem extulit astris
                    Laetitia exiliens Cyllenius. Inde periclo
                    Regem ipsum eripiens opponit Amazonis armis
                    Haud invitum equitem, qui saevos arceat ictus.
                    Tum secum meditans candenti lethum Elephanti,
                    Qui meta arcebat famulam, ne regis iniret
                    Concessos thalamos, curvato perculit arcu.
                    Concidit, atque ictu tellurem bellua vasto
                    Pulsavit moriens, dum regi intentat Apollo
                    Nequicquam exitium. Tum metam impune ministra
                    Nigra tenet (nec Phoebus obest) tam regia conjux.
                    Jamque alacres paribus certamina viribus ambo
                    Rursum ineunt, nuptasque ferunt in bella secundas.
                    Tum, quanquam ambiguae spes sint, incertaque belli
                    Alea adhuc, tamen, ac si palmae certus, et omne
                    Discrimen positus sit supra, gaudia ficto
                    Ore puer Maiae simulat, verbisque superbit
                    Improbus insultans, astus genus, et sua creber
                    Vocibus extollens, albae premit arma cohortis.
                    Quem sic depraensa juvenis Latonius arte
                    Increpitat: nondum extremam dubio ultima bello
                    Imposuit fortuna manum, et jam voce superbis.
                    Proinde mihi insulta, et tumidis reple omnia verbis,
                    Certa tuum annuerit tibi cum victoria Martem.
                    Sed jam nulla mora est. Tua nunc nunc irrita saxo
                    Dicta manu. Haec fatus reginam hortatur in hostes.
                    Continuo exoritur magnum certamen, et ingens
                    Hinc atque hinc rabies, dum fixum vincere utrisque.
                    Audentes in tela ruunt. Stat multus ubique
                    Terror, ubique pavor, mortisque simillima imago.
                    Nituntur cuncti adversi, seseque viro vir
                    Obtulit. Invigilant castris avertere pestem
                    Quisque suis, hostemque fugant, hostiliaque ipsi
                    Castra petunt, variantque vices, fortunaque ludit
                    Spe cupidos, et corda morae impatientia torquet.
                    Funera spargebat fuscae regina cohortis
                    Per medias animosa acies. Non aemula contra
                    Opposuit sese virgo, sed calle per hostes
                    Secreto interea regis tendebat ad alta
                    Limina. Dein subito captis custodibus arcis
                    Irruit, atque aditus irrumpens obsidet aulam,
                    Intentatque necem regi. Tum nigra virago,
                    Postquam altis vidit canam in penetralibus hostem,
                    Caede madens strages cito linquit, et imperfecta
                    Funera, et acta pedem retro exanimata repressit,
                    Nec timuit mediam se certae opponere morti;
                    Et patriae, et trepido properans succurrere regi.
                    Hic aliud maius Phoebo, graviusque dolendum
                    Objicitur. Nam cornipedem Cyllenius atrum
                    Huc illuc agitans campo insultabat aperto.
                    Ardet equus, saltuque furit. Nec destitit ausis
                    Donec reginae pariter, regique minatus
                    Optatam tenuit sedem, exitioque futurus
                    Aut huic aut illi nigrantibus obstitit armis.
                    Ut vidit, tristi turbatus pectus Apollo
                    Ingemuit, largusque genis non defuit humor.
                    Et jam jam labi, atque retro sublapsa referri
                    Spes omnis, fluxae vires, aversa deum mens.
                    Arcas successu exultans, ac munere divum
                    Laetus, ovansque animum, vocemque ad sidera tollit,
                    Et tandem rediit vigor in praecordia victo.
                    Protinus inclusam feriens sub Tartara mittit
                    Reginam, et spoliis potitur non segnis opimis.
                    Tantum olli bellator equus cadit ilia fossus
                    Ultoris ferro regis. Nondum tamen expes
                    Phoebus abit, sed pugnat adhuc, atque agminis albi
                    Relliquiae pedites duo, et arcu insignis eburno
                    Martis amor juvenis nequicquam bella lacessunt.
                    Audentes facit amissae spes lapsa salutis,
                    Succurruntque duci labenti in funera: sed non
                    Talibus auxiliis, nec defensoribus istis
                    Tempus eget. Toto Maia satus aequore saevit.
                    Instat vi multa nigra virgo, septaque regis
                    Circuit, excidium intentans, hac perfurit, atque hac,
                    Nec requievit enim, donec certamine iniquo
                    Relliquias gentis candentis, et ultima bello
                    Auxilia absumpsit. Medio rex aequore inermis
                    Constitit amissis sociis, velut aethere in alto
                    Expulit ardentes flammas ubi lutea bigis
                    Luciferis Aurora, tuus pulcherrimus ignis
                    Lucet adhuc, Venus, et coelo mox ultimus exit.
                    Nulla salus illi superat, spes nulla salutis,
                    Non tamen excedit victus, sed claudere sese
                    Hostiles inter cuneos impune per enses
                    Actus avet, donec nusquam spatia illa supersint
                    Effugiis. Nam si nemo illi fata minetur,
                    Nec superet sedes, quam impune capessere possit,
                    Nil tantorum operum impensis foret omnibus actum,
                    Sed labor effusus frustra, viresque fuissent,
                    Nec titulos quisquam, aut victoris nomen haberet.
                    Ergo per vacuas sedes, desertaque castra
                    Nunc huc, rursum illuc incertos implicat orbes
                    Diffugiens. Niger insequitur rex aequore toto,
                    Atque fugae semper spatiumque, abitumque relinquit.
                    Post ubi supremo tendentem limite gressum
                    Vidit, reginam sedes servare secundas
                    Jussit, ab angustis ne se ille abducere posset
                    Ordinibus, tantumque fugae misero ultima restat
                    Linea. Tum sese contra niger aemulus infert
                    Dux gentis propriore gradu, sedes tamen una
                    Alterum ab alterius contactu summovet usque.
                    Ut vero contra exultantem victus, et expes
                    Constitit invitus, fortunam nacta virago
                    Extremam insiliit sedem, totoque minatur
                    Limite, nec misero restat locus amplius usquam.
                    Tandem illum surgens virgo crudelis in ensem
                    Immolat, et finem imposuit sors aspera pugnae
                    Ingenti Superum plausu, et clamore secundo.
                    Victor Atlantiades exultat littore toto
                    Improbus, et victo insultat, ridetque dolentem:
                    Quem Pater omnipotens ad se vocat, et dat habere
                    Felicem virgam, qua puras evocet umbras
                    Pallenti Styge, ut infectum scelus eluit ignis,
                    Quaque Erebo damnet sontes, et carcere caeco,
                    Detque, adimatque oculis somnos, et funere in ipso
                    Lumina lethaeo claudat perfusa sopore.
                    Mox vero gratum ludum mortalibus ipse
                    Ostendit deus, et morem certaminis hujus
                    Italiae primum docuit celebrare colonos.
                    Namque olim, ut perhibent, dilectam Scacchida, qua non
                    Inter Seriadas praestantior altera Nymphas,
                    Compressit ripa errantem, et nil tale putantem,
                    Dum pascit niveos herbosa ad flumina olores.
                    Tum bicolorem illi buxum dedit, atque pudoris
                    Amissi pretium vario ordine picturatam,
                    Argentique, aurique gravem tabulam addidit, usumque
                    Edocuit. Nymphaeque etiam nunc servat honorem,
                    Et nomen ludus, celebrat quem maxima Roma,
                    Extremaeque hominum diversa ad littore gentes.
                    Omnia quae puero quondam mihi ferre solebant
                    Seriades, patrii canerem dum ad flumina Serii.
                    FINIS.
                    







  
Valid HTML 4.0 Transitional             Valid CSS!